iran – lezen

Je wilt lezen over Iran. Misschien ga je op reis naar Iran. Maar misschien ook niet en heb je om andere redenen belangstelling voor dit land. Hoe dan ook, er is keuze genoeg. Klassieke Iraanse literaire werken zijn vertaald in het Engels en in het Nederlands. Kader Abdolah, Iraniër in Nederland, heeft heel veel boeken geschreven. Zo ook Iraniërs in de VS, zoals Gina Nahai en Anita Amirrezvani. Ikzelf heb ik de loop der jaren heel wat ‘Iraanse’ boeken gelezen. Vaak met plezier, maar soms ook met de handen in het haar. Hieronder lees je mijn bevindingen.

Over Iran, geschreven in Nederland

Bijna iedereen in Nederland kent Kader Abdolah wel. Hij woont sinds 1988 in ons land en heeft een hele serie boeken geschreven. Zijn boeken zijn geschreven voor een Westers publiek. Maar is dat een bezwaar? Dat hoeft niet. Het wordt wel vervelend als schrijvers een al te exotisch en niet realistisch beeld van een land gaan schetsen. Een heel mooi Nederlands boek over Iran is het boek van Springer. Alle boeken van Springer zijn juweeltjes en dit boek is geen uitzondering.

Teheran, een zwanezang, F. Springer, 1991

Teheran, een zwanezang

Een prachtig boek! Het gaat over de ondergang van de sjah van Iran. Wat ik heel belangrijk vind is dat een boek grappig is en dit boek is dat. Het boek geeft een geloofwaardig beeld van de sjah, de mensen in Iran en de omstandigheden. De historische feiten heeft Springer, heb ik uit betrouwbare bron vernomen, ook helemaal juist. te koop via bol.com

De reis van de lege flessen, Kader Abdolah, 1997

Over het contact van de Iraanse vluchteling Bolfazl met zijn buurman René. Alsmaar doen René en allerlei andere dingen Bolfazl denken aan de verhalen uit zijn vaderland. Het boek heet “De reis van de lege flessen” vanwege de lege (wijn-)flessen in het huis van de opa van Bolfazl. De flessen hebben een etiket waarop staat wanneer en ter ere waarvan ze leeg gedronken zijn. Als opa dood is, gooit oma de flessen in de rivier en zo begint de reis van de lege flessen.

Dit boek is ok, maar haalt het niet bij dat andere boek van Kader Abdolah, “Spijkerschrift”. Spijkerschrift is uit 2000, De lege flessen uit 1997. te koop via bol.com

Spijkerschrift, Kader Abdolah, 2000

Een spannend en interessant boek. Er wordt best veel verteld over Iran en de Iraanse geschiedenis. Het boek is deels autobiografisch, maar welk deel wel en welk deel niet bleef voor mij onduidelijk.

Opmerkelijk vond ik dat de hoofdpersoon, vanwege dat hij bij het communistische verzet was, zijn familie in de steek liet. Hij kon niet bij hen op bezoek, vanwege het gevaar dan opgepakt te worden (?). Ook liet hij zijn vader, zonder dat die de gevolgen kon overzien, voor het verzet werken. te koop via bol.com

Het huis van de moskee, Kader Abdolah, 2005

Het huis van de moskee

Een spannend en makkelijk te lezen boek over de periode voor en na de Islamitische revolutie. Ik vind dat hij nogal zonnig is over het tijdperk van de sjah (ook toen waren er martelingen en politieke gevangenen). Kader Abdolah beschrijft so wie so de gebeurtenissen bijna alsof het een sprookje is. Hij staat niet te lang stil bij de emoties van de hoofdrolspelers. Dat gezegd hebbende, is dit een heel interessant en toegankelijk boek. te koop via bol.com

Salam Europa!, Kader Abdolah, 2016

Salam Europa!

Kader Abdolah vertelt in ‘Salam Europa!’ nog een keer het verhaal van de reis die sjah Naser ed-Din Kadjar eind 19de eeuw door Europa maakte. Nog een keer want de sjah zelf heeft het ook allemaal in zijn dagboek beschreven. Dat dagboek is ook in het Nederlands vertaald: Nasreddin, Sjah, ‘Een Harem in Bismarcks Rijk – Het vermakelijke reisjournaal van Nasreddin Sjah’. En dan is voor mij de vraag of ik achteraf bezien niet liever het dagboek van de sjah zelf had gelezen. Overigens weet ik niet of het boek nog verkrijgbaar is.

Hoe dan ook, het verhaal van de reis van Naser ed-Din is zeer de moeite waard. De sjah bezoekt diverse landen, ook Nederland, en het is grappig om te lezen hoe hij van ene in de andere verbazing valt. Tijdens het lezen stelde ik mezelf vaak de vraag ‘feit of fictie?’. Bijvoorbeeld: bestond er echt een Banou?

Een tweede verhaal in ‘Salam Europa!’ is het verhaal van Sjeed Djamal, docent oriëntalistiek aan de Universiteit van Amsterdam. Hij is de verteller in dit boek. En hij vertelt niet alleen het verhaal van de reis van de sjah, maar hij vertelt ook over recente gebeurtenissen. Zoals de toestroom van Syrische vluchtelingen, de aanrandingen op oudejaarsavond in Keulen, de rellen in Geldermalsen en nog veel meer. te koop via bol.com

Over Iran, geschreven in de VS

Gina Nahai, schrijfster van Iraanse komaf, woonachtig in Los Angeles, heeft met ‘De schreeuw van de pauw’ een pracht van een boek geschreven. Haar personages zijn onvergetelijk en het boek leest super vlot. En, voor het geval dat het jou ook beviel: er zijn nog een aantal boeken van haar. Uit de VS komt ook het merkwaardige boek ‘Not without my daughter’. Destijds had echt iederéén dit gelezen. Een minstens zo opmerkelijk boek is ‘On wings of eagles’ van de bekende schrijver Ken Follett.

De schreeuw van de pauw (Cry of the peacock), Gina B. Nahai, 1991

Dit boek volgt een Iraans-joodse familie, van 1780 tot het einde van de twintigste eeuw. Al doende komen we veel te weten over de geschiedenis van Iran. Het verhaal en de hoofdpersonen zijn heel aansprekend. Het is nu jaren geleden dat dit boek gelezen heb, maar sommige personages staan mijn nog helder voor ogen. te koop via bol.com

Het noodlotskind (Moonlight on the avenue of faith), Gina B. Nahai, 1999

Het Noodlotskind

Dit boek lijkt de opvolger van ‘De schreeuw van de pauw’ te zijn. Het gaat over een Iraans-joodse familie, m.n. over Roxanna de Engel. Het speelt zich af eerst in Iran en later in Turkije en in de VS. te koop via bol.com

Caspian rain, Gina B. Nahai, 2007

Caspian Rain

Een meisje uit een arme en best wel vreemde familie huwt een rijke man. Zij krijgen een dochter en het huwelijk loopt al snel niet meer goed. Dit boek is niet vertaald in het Nederlands. te koop via bol.com

The luminous heart of Jonah S., Gina B. Nahai, 2014

The Luminous Heart Of Jonah S.

Joodse Iraniërs in Los Angeles, daar gaat dit boek over. De hoofdpersonen, zoals Raphael’s son, zijn vrouw en Elizabeth, zijn onvergetelijk. Gina Nahai weet de personages echt tot leven te brengen. Dat was zo in ‘Schreeuw van de pauw’ en ook in dit boek. Het verhaal van ‘The luminous heart’ is origineel en verrassend. Het maakt het boek tot zowel familieroman als misdaadverhaal.

Het boek bevat kritische opmerkingen over Iraniërs, bijvoorbeeld over hun rol tijdens de Islamitische Revolutie. Ook worden de inflexibele ideeën van Iraniërs, over het huwelijk bijvoorbeeld, naar voren gebracht. Dit boek is niet vertaald in het Nederlands. te koop via bol.com

Dochter van Isfahan (The blood of flowers), Anita Amirrezvani, 2010

Dochter van Isfahan

Speelt zich af in het Esfahan van de 17e eeuw. Het gaat over een meisje dat, nadat haar vader overleden is, samen met haar moeder de grote stad belandt. Zij sluit een tijdelijk huwelijk, ze knoopt steeds mooiere tapijten. Het is een enigszins geromantiseerd maar wel spannend verhaal. te koop via bol.com

Prinses van Perzië (Equal of the sun), Anita Amirrezvani, 2012

Equal of the Sun

Iran, 1576: de sjah overlijdt zonder een opvolger benoemd te hebben. Pari zou een goede keuze zijn, maar … zij is vrouw. Pari’s broer wordt de nieuwe sjah en Pari probeert zijn eerste adviseur te worden. Na de dood van haar broer, wordt haar halfbroer sjah. En opnieuw gaat Pari voor eerste adviseur. Het verhaal van Pari wordt verteld door Javaher, een eunuch die voor Pari werkt.

Ik vond dit boek niet zo goed als Amirrezvani’s andere boek, Dochter van Isfahan. Het lijkt alsof Prinses van Perzië te veel herhalingen heeft. Mooi is dat elk hoofdstuk begint met een verhaal uit Shahnameh, het beroemde epos geschreven door Ferdowsi. te koop via bol.com

In een sluier gevangen (Not Without My Daughter), Betty Mahmoody, 1991

In een sluier gevangen

De avonturen van een Amerikaanse die getrouwd is met een Iraniër. De Iraanse echtgenoot dwingt haar om in Iran te wonen en verbiedt haar van alles en nog wat. Betty Mahmoody ontsnapt uiteindelijk, samen met haar dochter. Het is een spannend verhaal en nog echt gebeurd ook. De feiten in het boek zijn niet altijd juist (zo schrijft Mahmoody dat MKO pro-sjah is). En het boek geeft een wel erg negatief beeld van Iran, de Iraniërs en de Iraanse cultuur. te koop via bol.com

Op vleugels van de adelaar (On wings of eagles), Ken Follett, 1983

Zwarte beertjes 2425: op vleugels van de adelaar

Eerdere boeken van Follett waren fictie; dit boek is gebaseerd op feiten. Ross Perot (ja, de voormalige presidentskandidaat) haalde Follett over om een boek te schrijven over zijn, Perot’s, avonturen in Iran. Perot was in 1979 hoofd van een bedrijf met werknemers in Iran. Twee van zijn  werknemers belandden tijdens de islamitische revolutie in de gevangenis. Na veel actie en drama kunnen ze uiteindelijk Iran verlaten. te koop via bol.com

De klassiekers

En hier was het dus ‘handen in het haar’. Niet bij alle hieronder genoemde klassiekers, maar bij sommige toch echt wel. Ik betwijfel ook of een boek als Prins Ehtejab wel terecht het label ‘goede literatuur’ heeft. Hetzelfde denk ik over Touba. Zonder Soloetsj daarentegen heb ik met veel plezier gelezen. Het is dat zijn bekendste werk, Kelidar, zo omvangrijk is anders had ik dat ook wel gelezen. Kelidar omvat tien boeken en 3000 bladzijden!

Prins Ehtejab, Hushang Golshiri, 1969

Prins Ehtedjab En Andere Iraanse Verhalen

De laatste dagen van prins Ehtejab lijken aangebroken. De prins bekijkt oude foto’s en oude boeken en de herinneringen buitelen over elkaar heen. Herinneringen aan zijn grootvader, de wreedheid zelve. Herinneringen aan zijn echtgenote Fakhronnesa en aan het dienstmeisje Fakhri. De prins dwong Fakhri om zich te kleden in de jurken van zijn echtgenote en ook haar rol te spelen. En zo komen er nog veel meer, meest slechte, herinneringen naar boven. Duidelijk is dat de familie van prins Ehtejab zich behoorlijk misdragen heeft en dat ze hun positie misbruikt hebben. De grootvader van prins Ehtejab vertoont veel gelijkenis met de gouverneur van Esfahan die een zoon was van sjah Naseraddin.

De stijl van dit verhaal is ongeordend. Er is geen indeling in hoofdstukken. Er wordt abrupt en zonder aankondiging gesprongen in de tijd. En de vertellende ik wisselt ook zonder enige aanduiding. Daardoor vraag je je voortdurend af: Wie is nu de ik? Wie is nu de hij of zij? Deze onduidelijkheden bepaalden en verprutsten nogal eens mijn leeservaring. te koop via bol.com

Het offer (A Persian requiem), Simin Daneshvar, 1969

A Persian Requiem

Jaren geleden ben ik eens aan deze Iraanse roman begonnen, toen kon ik er niet doorheen komen. Bij een tweede poging heb ik “Het offer” wel uitgelezen, ook al begreep ik hier en daar niet helemaal hoe het in elkaar zat. Het gaat over een Iraanse familie tijdens de tweede wereldoorlog. Iran was de facto bezet door de Engelsen. Yousef weigert met hen samen te werken; zijn vrouw Zari ondervindt hiervan ook de gevolgen.

Of de Nederlandse vertaling nog verkrijgbaar is weet ik niet, in ieder geval is de Engelse vertaling wel beschikbaar. In het Engels heet dit boek ‘A Persian requiem’. te koop via bol.com

Sutra & Other Stories, Simin Daneshvar, 1994

Sutra and Other Stories

Zes verhalen van deze bekende Iraanse schrijfster. Ik heb ervan genoten. De verhalen zijn vaak tragisch. Er komt veel armoede en oneerlijkheid in voor. Daneshvar schrijft met veel compassie en in een mooie stijl. Ik vond Anis het mooiste, vanwege de humor in dat verhaal. te koop via bol.com

Zonder Soloetsj (Missing Soluch), Mahmud Doulatabadi, 1979

Een dorp in Iran, de jaren zestig; dat is de setting van dit verhaal. Het eerste dat opvalt is dat de mensen zo arm zijn. Er is geen eten, kinderen moeten in de sneeuw werken zonder schoenen aan hun voeten … De start van het verhaal is traag en het gaat in eerste instantie bijna alleen over die armoede. Maar al snel wint het verhaal aan vaart en er gebeurt van alles. Het wordt dan spannend.

Het verhaal wordt direct en chronologisch verteld. De gevoelens van Mergan, de hoofdpersoon, worden heel goed beschreven. Haar gevoelens zijn niet eenduidig, zij twijfelt en weet niet wat te denken. Bijvoorbeeld over de ‘ontmoeting’ met Sardar in zijn schuur.

Sommige gebeurtenissen zijn gruwelijk. Ik denk aan Hadjer en haar huwelijk. In ons land in onze tijd zouden hiervoor meerdere mensen de gevangenis in gaan …

Armoede lijkt de oorzaak van veel van de ellende in dit boek. En armoede lijkt de mensen ook hard en bruut te maken. Ik denk aan Abbas die zijn zusje met een riem wil slaan en ook nog zonder reden.

Al met al een boek dat de moeite waard is. En aanzet tot nadenken en/of discussie. te koop via bol.com

Vrouwen zonder mannen (Women without men), Shahrnush Parsipur, 1990

Vrouwen Zonder Mannen

Dit boek vertelt de verhalen van vijf vrouwen. Ze wonen allen in Iran en ze zijn allen, in ieder geval tijdens een deel van het verhaal, ongehuwd. Parsipur´s verhalen maken helder hoe deze vrouwen onderdrukt worden. Zo vertelt zij hoe de ideeën over maagdelijkheid het leven van deze vrouwen beïnvloeden. te koop via bol.com

Toeba en het belang van de nacht (Touba and the meaning of night), Shahrnush Parsipur, 1989

Toeba En Het Belang Van De Nacht

Het boek begint met Touba als jong meisje en eindigt met haar dood. We leven mee met Touba, en met de ontwikkelingen in haar land, Iran. Het verhaal is interessant en ook zoals ik het van Iraniërs ook wel gehoord heb.

Touba is een lang boek, en af en toe ook wat langdradig. En dan is er ook nog een lange inleiding, en een lang nawoord.

Het boek is deels gemakkelijk (vergelijkbaar met The blood of flowers van Anita Amirrezvani), maar deels ook niet! Grote delen vond ik moeilijk te vatten en nog moeilijker te plaatsen. Ik vraag me echt af of alles met reden is geschreven of soms ook min of meer zo maar. Want wat is bijvoorbeeld de betekenis van het verhaal over de Engelsman? En waarom staat er dat hij eigenlijk een Fransman is? En waarom geeft hij een diamant? Zulke vragen zijn er heel veel te stellen over “Touba and the meaning of the night”. Helaas kan ik, toch een ervaren lezer, de antwoorden niet goed bedenken. Dit boek zou een goed boek zijn voor een leesclub!

Voor zover ik heb kunnen achterhalen is dit boek ook verkrijgbaar in Iran. Parsipurs boek ‘Women without men’ wordt in Iran wel sterk afgekeurd. Of het verboden is weet ik niet. Shahrnush Parsipur woont momenteel in de VS. In Iran zat zij jarenlang in de gevangenis zonder duidelijke reden. te koop via bol.com

En nog drie heel bijzondere boeken

Ze passen niet in geen enkele van mijn categorieën, maar zijn zijn zó de moeite waard. Hieronder ziet u over welke drie boeken ik dat vind.

Persepolis, Marjane Satrapi, 2000

Complete persepolis

De schrijfster vertelt over haar jeugd in het Iran van net voor en net na de Islamitische Revolutie. Ze doet dit in de vorm van een stripboek. Haar treffende tekeningen zijn in mijn geheugen gegrift. De verhalen zijn tragisch, met soms een komische noot. Eén van de verhalen gaat over de jonge jongens die tijdens de Iran-Irak oorlog naar het front werden gestuurd. Met een sleutel om om hun hals te dragen. Hen werd verteld dat het de sleutel naar de hemel was. Onderwijl gaat het leven wel min of meer door en we lezen en zien hoe de hoofdpersoon naar haar eerste feestje gaat. te koop via bol.com

Crowning anguish, memoirs of a Persian princess from the harem to modernity, Taj Al-Saltanah, 1884

Crowning Anguish

Dit is een fascinerend boek! Je moet er moeite voor doen, want het is in het Engels en ook niet in een gemakkelijke stijl, maar het is de moeite waard.

‘Crowning anguish’ is de autobiografie van Taj, één van de vele dochters van sjah Naser ed-Din van Iran. Dit is overigens dezelfde sjah die ook voorkomt in ‘Salam Europa!’ van Kader Abdolah. Taj schrijft over de harem waar zij woonde als kind, over haar huwelijk en scheiding en over haar scholing. Zij leefde van 1883 tot 1936. Taj heeft een nogal negatieve houding en zij klaagt over alles. Maar natuurlijk was zij (in ieder geval materieel opzicht) veel beter af dan 99,9% van de Iraniërs destijds.

Het boek heeft een lang voorwoord. En het bevat unieke en heel interessante foto’s. te koop via bol.com

My Uncle Napoleon, Iraj Pezeshkzad, 1973

My Uncle Napoleon

In de veertiger jaren van de vorige eeuw wonen allerlei leden van één familie samen in een tuin in Teheran. Dit boek vertelt over hun avonturen. Uncle Napoleon is de stamvader van de familie. Het boek is een soort slapstick, maar wel gebaseerd op echte Iraanse gewoonten en normen en waarden.

Op basis van het boek werd een tv-serie gemaakt die erg populair was in het Iran van de zeventiger jaren. te koop via bol.com

Iran anno nu

Helaas heb ik nog geen boeken gevonden die passen in deze categorie. Ik zou hier werken willen plaatsen die spelen in het Iran van nu. Boeken die gaan over het leven in Iran in de eenentwintigste eeuw en zich nu eens niet afspelen in het verre verleden of rond de Islamitische revolutie. Heeft u tips, ga dan naar contact en stuur mij een mailtje.

Op reis naar Iran?

Zin gekregen om Iran te bezoeken? Er zijn diverse reisorganisaties die Iranreizen in hun pakket hebben. Iran Silk Road heeft meer dan 12,5 jaar ervaring in Iran.

Gepubliceerd in: iran